Flageoletten, wat en hoe?

Wat is het?
Een flageolet is een speltechniek op een snaarinstrument, waarbij de snaar op een plek licht gedempt wordt in plaats van volledig tegen de toets gedrukt. Hierdoor ontstaat een hogere toon. Probeer het eens! Het vergt wel een beetje oefening. De flageolet toon (de hogere toon) staat in een bepaalde verhouding ten opzichte van de ‘normale’ toon.

Hoe werkt het?
Door het licht indrukken van de snaar trillen sommige harmonischen wel en andere weer niet. Dit komt doordat een harmonische trilt op een snaar met bepaalde knopen, punten waarop de harmonische niet trilt. Op een knoop valt er weinig te dempen, waardoor de harmonische dus niet gedempt wordt. De combinatie van de harmonischen die trillen en die gedempt worden bepaalt de hoogte van de flageolettoon. De boventoon kan meer dan een octaaf hoger zijn dan de ‘normale’ toon.

Op je viool/cello
Omdat de flageolet toon (de hogere toon) in een bepaalde verhouding staat ten opzichte van de ‘normale’ toon, dient wel zuiver gespeeld te worden ten einde de juiste flageolet te ‘pakken’.
Voor strijkinstrumenten bestaan twee soorten flageoletten:

De natuurlijke flageolet, waarbij op een losse snaar met één vinger een snaar licht wordt gedempt.
De onnatuurlijke flageolet, waarbij één vinger op de normale wijze op de snaar wordt gezet (snaar raakt toets) en een tweede vinger de flageolettoon produceert. Zo kan een toon geproduceerd worden die twee octaven hoger ligt.

Nota bene
Doordat het ‘licht dempen’ een manier is van je vinger op de snaar zetten die je niet bent gewend zal het zuiver spelen in eerste instantie wat lastiger zijn.
Hoe vreemd het ook klinkt: strijken is lastiger met een flageolettoon. Dynamiek is lastiger aan te brengen in de muziek. Door een verkeerde manier van strijken ontstaat al snel een soort kraakpiep, wat niet prettig voor het gehoor is.

Tips:
Speel absoluut zuiver, dat is hierbij extra belangrijk
Strijk licht en snel, haal de strijkstok in een relatief hoog tempo over de snaar en duw niet zwaar
Strijk legato (gebonden), maak gecontroleerde lange streken
Strijk enigszins tegen de kam aan (niet de kam raken), de plaats waar je strijkstok de snaar raakt is iets hoger, zo komt de flageolet beter uit en is makkelijker te pakken.

Toepassing
Een stuk waar een complete passage in flageolet wordt gespeeld is de zeer bekende ‘Czardas’ van Vittorio Monti. Hierbij wordt een thema eerst ‘normaal’ gespeeld en daarna volledig middels natuurlijke en vooral onnatuurlijke flageoletten. Hierdoor wordt een heel apart effect bereikt. Kijk Youtube er maar even op na!

Wist je dat…
‘Flageolet’ ook de naam is van een bepaalde soort boon? Deze wordt vooral in Frankrijk geteeld en zul je in de Nederlandse supermarkt niet snel tegen het lijf lopen.
Wil je zelf flageolettonen en/of de Czardas leren spelen, klik dan hier!